Boek recensie: Old kingdom trilogie van Garth Nix

Het is tragisch dat Nederlandse uitgevers het toestaan dat er een gat ontstaat tussen kinderboeken en boeken voor volwassenen. Er is rond je veertiende het moment dat je echt niet meer wil lezen over basisschoolleerlingen die allemaal spannende avonturen meemaken zoals het oplossen van de diefstal bij de bakker om de hoek. Ik kan me nog goed herinneren dat ik op een bepaald moment absoluut uit de kinderboeken was gegroeid, maar ik mentaal nog totaal niet toe was aan het echte werk. Pubers hebben niet echt de levenservaring om zich in volwassenen in te leven, terwijl het gros van de personages in literatuur van middelbare leeftijd is. Bovendien is literatuur niet echt boeiend en vaak veel te moeilijk geschreven. Het is mijn overtuiging dat de boekenlijst iedere lust tot lezen dood mept bij de gemiddelde scholier.

Noodgedwongen moest ik dus mijn toevlucht zoeken bij Tom Clancy en Agatha Christie, waarvan de eerste schrijver de meest debiele oorlogen bedacht die het Amerikaanse leger daarna verpletterend kon winnen en de tweede mij liet geloven dat Engeland alleen maar door pastoors, oudere dames en gepensioneerde kolonels bevolkt werd. Alleen de pastoor was gehuwd. Met andere woorden, formulewerk met kartonnen karakters, dat kon ik wel aan, maar ik zal de laatste zijn die zegt dat het een goede introductie in het lezen is.

De jeugdromans die zogenaamd voor het gat tussen 14 en 16 bestemd waren, waren in mijn jeugd helaas nog een stuk triester. Die gingen alleen maar over problemen als zwangerschap, drugs en mishandeling, wat een interessant beeld geeft van het vertrouwen dat Nederlanders hebben in hun pubers. Als je enige identificatie voelde met de romanfiguren, dan had je een probleem en ontspanning was niet echt gemakkelijk te krijgen bij een meisje dat zwanger raakt van haar drugsverslaafde vader met AIDS.

Young Adult romans vormen in het Engelse taalgebied een gevestigde overgangsfase voor deze moeilijke leeftijd. De nog net niet volwassenen krijgen allerlei volwassenen thematiek, maar dan toegesneden op de belevingswereld van een middelbare scholier. Enige terughoudendheid in de beschrijving van seks en geweld wordt wel in acht genomen, maar houdt kinderen onder de twaalf alsjeblieft weg. Ik heb het idee dat Thea Beckman in deze categorie hoorde. Voor volwassenen zijn deze boeken ook vaak onderhoudend genoeg als je niet tot het kleine groepje hoort dat ook op latere leeftijd nog kinderboeken leest. Nederlandse uitgevers vertalen deze werken wel, maar proberen ze als kinderboeken te slijten, of hopen een volwassen markt aan te boren.

Met de boeken van Garth Nix over The Old Kingdom is het laatste gebeurt, waarschijnlijk om te cashen op de populariteit van fantasy. Omdat ik altijd in het Engels lees, verschoon ik mij van commentaar hierop. Ik moet ook even melden dat de eerste druk geweldige cover-art had.

De trilogie (Sabriel, Lirael, Abhorsen) heeft de klassieke overwinning, cliffhanger, slot structuur zodat lezers nog een afgerond verhaal hebben als de uitgever er bij slechte verkoop van deel 1 de stekker uittrekt. Het speelt zich voornamelijk af in the Old Kingdom, een magisch rijk waar techniek niet werkt. Ten zuiden hiervan bevindt zich Engeland, ughe, ughe, Ancelstierre, dat een grote bewaakte muur bij de grens heeft staan. In Old Kingdom hebben de doden namelijk de nare gewoonte om niet dood te blijven en dergelijke lui wil je niet als asielzoeker hebben.

Als men in Ancelstierre al last heeft van ondoden, kan je raden hoe het in het koninkrijk zelf is. Aan het begin van de trilogie is het koninkrijk al eeuwen zonder koning en overal waren ondode monsters en necromagiërs, mijn nieuwe vertaling voor necromancers, vrij rond. Sabriel is na de dood van haar vader de laatste Abhorsen, de bestrijder van alles dat ondood is. Ze doet de zeven belletjes, waarmee de doden gecontroleerd worden, om in een hopeloze strijd tegen de necromagiër Kerrigor. In de romans erop verplaatst het perspectief naar een ander jonge vrouw, Lirael, maar ik kan niet verder zonder zware spoilers over deel 1. Vergeef mij.

Door het bedoelde lezerspubliek, is het verhaal naar fantasy-maatstaven beknopt. Dat is niet erg als het om de intrige en het aantal karakters gaat. Het is soms weleens prettig om niet doodgegooid te worden met honderden karakters. Wat ik wel jammer vind is dat het Oude Koninkrijk zelf nauwelijks aan bod komt in de verhalen. De hoofdfiguren zwerven er door rond, maar hebben nauwelijks interactie met andere mensen. Sterker nog, in Ancelstierre vinden de meest dramatische momenten plaats. Maar ik ben niet de auteur en het doet ook geen afbreuk aan het leesgenot.

Pluspunten waren de karakters, die wel sympathiek maar niet te perfect waren. Ik vind het altijd jammer dat jeugdboeken vaak bevolkt worden prekerige karakters of Mary Sues, dus dit is hier gelukkig niet het geval. Het verhaal is erg donker maar niet te somber, het blijft een spannend avontuur. Persoonlijk vond ik het jammer dat er aan het eind wat in de richting van een te goede afloop gestuurd werd, maar gelukkig is Nix niet de persoon van ellenlange epilogen.

Voor diegenen die een licht verteerbaar, maar toch duister boek willen of een boek zoeken voor een puber die alles te kinderachtig vind is deze serie een aanrader.

Recensie: Axis of Time John Birmingham

Na enige leeservaring opgedaan te hebben, kan ik een aantal aannames maken. Luchthaven-romans (Tom Clacy, Dan Brown, Ludlum, Clive Cussler) zijn slecht. Alternative history-romans zijn slecht. Australische uitgevers moeten misschien wat kritischer zijn op schrijvers van eigen bodem.

John Birmingham is een Australiër die luchthaven-romans kruist met alternatieve geschiedenis. Mijn excuus is dat ik het eerste deel van zijn Axis of Time-trilogie, Weapon of choice, in de ramsj kocht. Voor de rest van de delen (Designated Targets, Final Impact) had ik een betere reden: het eerste deel was zeker geen literatuur, maar las lekker weg en had tenminste een degelijk verhaal, in tegenstelling tot de bordkartonnen karakters en de bizarre logica die ik meestal tegenkom in dergelijke romans.

Nou zullen mensen hard gaan lachen als ze horen dat dit verhaal gaat over een moderne oorlogsvloot die door een ruimte-tijdgat in de oorlog in Pacific terecht komt. Iedereen kent namelijk de film The Final Countdown en sommigen misschien ook de manga Zipang waarin precies hetzelfde gebeurt. Het mag duidelijk zijn dat het eerste deel goedkoop was.

Wat deze serie voor mij redde was een goed begrip voor de gevolgen van een dergelijke oversteek. In onze verwachting zouden de hedendaagse moordmachines korte metten maken met propeller-vliegtuigjes en ander WOII-wapens. Maar wij vechten met extreem dure, geavanceerde wapensystemen met slechts een handjevol projectielen. Er was in 1942 natuurlijk geen mogelijkheid om die te onderhouden of bevoorraden. Dus alleen wapens die in de jaren veertig gebouwd kunnen worden, maken hun opwachting.

Een bijkomend probleem is dat ook Japan, Duitsland en de Sovjet-Unie toekomstige technologie in handen krijgen. En de voorkennis over hoe hun ideologieën de tand des tijds niet doorstonden. Dus Duitsland en Japan slaan de handen ineen om de geschiedenis te veranderen. Ondertussen zit Stalin ook niet stil.

Tijdreizen blijkt al gauw tot sociale spanningen te leiden. Tijdens de tweede wereldoorlog mochten zwarte of Aziatische Amerikanen niet eens op foto's in de krant staan omdat ze anders hun plaats niet meer zouden kennen. En dit soort mensen moet verwerken dat de soldaten uit de toekomst van alle rassen, seksen en, oh nee, homo kunnen zijn. Dus hoewel de geallieerden blij zijn met de technische kennis die ze krijgen, heel wat van hen zijn ronduit haatdragend tegenover de mensen die die technologie brengen.

Het is geen perfecte serie: Birmingham's 21ste eeuw is er één van een inmiddels lachwekkend aandoende War on Terror en wekt bij mij een Islamofobische indruk. Het speelt gelukkig geen enorme rol in het verhaal en misschien is het zelfs een mislukte poging tot ironie, maar moslim-karikaturen zijn er al genoeg. Sommige van zijn easter eggs zijn te hoog gegrepen. Prins Harry van Engeland als belangrijke hoofdfiguur kon ik alleen maar verwerken door zijn identiteit te negeren.

Dus ondanks dat de Axis of time misschien niet de beste oorsprong heeft, is het goede strand-lectuur voor diegenen die niet altijd het beste boek hoeven te lezen.

Boekrecensie

Jim Courtenay Grimwood heeft een bad-ass naam. Dat wil ik als eerste kwijt. Deze Britse schrijver heeft in de loop van zijn carrière een behoorlijke ontwikkeling ondergaan. Hij is begonnen met cyberpunk-romans, waarvan ik de achterkant niet eens kon begrijpen vanwege alle coole nieuwe woorden die hij bedacht had.

Gelukkig is Grimwood al snel een andere kant uitgegaan en na een trilogie in een alternatief Ottomaans Rijk in de 21ste eeuw, heeft hij de speculatieve aspecten in zijn boeken drastisch teruggebracht. Zijn laatste boeken zijn meer literaire thrillers met wat speculatieve elementen.

End of the world blues is zelfs nog normaler, omdat de lezer zelf mag beslissen of de verhaallijn in de verre toekomst echt plaatsvindt. Lekker post-modernistisch dus.

Kit Nouveau is het soort persoon dat het wel goed bedoelt, maar uiteindelijk altijd de verkeerde beslissing neemt. Hij runt in Tokyo een bar met zijn vrouw, een beroemde Japanse pottenbakster die alleen de desolate instelling met haar man gemeen heeft. Als hij thuiskomt van zijn minnares, wordt hij bijna door een dakloze man berooft, maar gered door een tiener in cos-play.

Dit meisje, dat zichzelf Lady Neku noemt, kent hij alleen maar omdat hij haar ooit koffie heeft gegeven. Maar zij blijkt vakkundig zijn belager uit de weg te ruimen om vervolgens te verdwijnen in een ruimte-tijdgat.

Kort daarop ontploft Kits bar met echtgenote, die dat volgens de Japanse wet niet blijkt te zijn. Na al deze sores komt ook nog een de moeder van een oude vlam hem zoeken, omdat deze bewuste vlam verdwenen is. En het lukt me niet om de enorme berg verwikkelingen fatsoenlijk samen te vatten.

End of the world blues is het soort boek waar alles in een wok gesmeten wordt, terwijl de ingrediënten niet bij elkaar blijken te horen. Hoewel Grimwood het uiteindelijk allemaal tot een bevredigend einde weet te brengen, blijft het gevoel bij mij hangen dat ik drie boeken tegelijk heb gelezen, waarvan één totaal niets met de rest te maken had. Aan de andere kant werkt het ergens wel, want Grimwood is een goed verteller. Ik vond het voor de verandering fijn om na alle coole Japan-idolaterie, ook een keer de schaduwzijde van het land te zien.

Maar hoewel de som meer is dan de delen, de delen op zich zijn mager, waardoor niet iedereen er net zo van kan genieten als ik. Er is dus een kans dat je teleurgesteld wordt.

Boek-recensie

Ian R. MacLeod heeft nog niet veel romans geschreven. Uiteindelijk is hij meer een korte verhalen-man waarin hij zijn vermogen om mooi te schrijven uitstalt. The Light Ages is de eerste roman die ik van hem gelezen heb.

De wereld waarin The Light Ages zich afspeelt, is een alternatief Engeland waarin de techniek zich niet op de normale wijze ontwikkeld heeft. De stof aether heeft aan de mensheid de mogelijkheid gegeven om allerlei machines en voorwerpen magisch te versterken. Een onmogelijk wankele brug kan met gebruik van aether gewoon gebouwd worden. Omdat techniek niet tegen magisch versterkte voorwerpen kon concurreren, is de tijd in een eeuwige negentiende eeuw blijven hangen. De gilden hebben in dit Engeland lang geleden de macht gegrepen en sociale status wordt bepaald door lidmaatschap in bepaalde gildes.

Robert Barrows is opgegroeid in het provinciestadje Bricebridge, dat zijn inkomen uit de winning van aether haalt. Als jongetje wordt hij door zijn moeder een keer meegenomen naar een verlaten villa, waar een door aether gemuteerde vrouw voor een meisje van Roberts leeftijd, Annelise, zorgt. In het jaar daarna begint Roberts moeder zelf ook tekenen van aether-ziekte te vertonen en verandert langzamerhand in een monster. De kleine Robert heeft het gevoel dat deze en andere gebeurtenissen met elkaar te maken hebben, maar hij probeert aan de vragen te ontsnappen door als verstekeling naar Londen te gaan.

Als hij daar Annelise weer tegen het lijf loopt, komen de herinneringen weer boven en probeert het raadsel op te lossen. Maar het is maar de vraag of hij beter wordt van de antwoorden.

The light ages is als je alleen naar het verhaal kijkt een simpele avonturenroman. Het is de literaire stijl die het boek zijn speciale karakter geeft. MacLeod schrijft in een rijk proza dat zelfs het saaiste plot op laat leven, maar nergens in mooischrijverij verzand. Het is daardoor echter niet voor iedereen. Daarbovenop komen de goed uitgewerkte karakters, die allemaal een tragische persoonlijkheid krijgen naarmate het verhaal vordert. Alleen de afwikkeling is, hoewel nog behoorlijk triest, nog wat onrealistisch bijgesuikerd. Ja, het had nog wat somberder gemogen wat mij betreft.

Het boek is door zijn bloemrijke stijl en zijn somberheid niet voor iedereen. Maar als je daar tegen kan, kan ik The light ages van harte aanraden.

Recensie: Anathem

Neal Stephenson is een schrijver die niet gemakkelijk in een hokje te plaatsen valt. Zijn eerste boeken waren SF, maar zijn Cryptonomicon en Baroque-trilogie waren historische romans met cyberpunk-themas. Hoewel het onwaarschijnlijk mag lijken om rond 1700, een tijd waarin computers nogal schaars waren, een cyberpunk-verhaal te schrijven; ik amuseer me op twee-derde van de Baroque-cycle geweldig. Maar omdat ik het derde deel nog moet lezen, ga ik eerst mijn aandacht wijden aan Stephensons nieuwste boek: Anathem.

Het verhaal speelt zich af op Arbre, waar wetenschapper afgezonderd van de wereld in kloosters leven. Dit om Arbre te beschermen tegen de verwoestende technologie die zij zouden kunnen ontwikkelen. Alleen na een vastgestelde periode, die per orde verschild, mogen de kloosterlingen zich gedurende de Apert mengen met de seculiere wereld. De jonge fraa Erasmas windt dagelijks een gigantische mechanische klok op en maakt zich op om, na de volgende Apert, in een school opgenomen te worden. Hij heeft geen andere verwachtingen dan de rest van zijn leven op natuurwetenschappen te studeren en met zijn vrienden hierover te debatteren. Als hij tenminste kan meekomen...

Maak na de Apert wordt dit leven op zijn kop gezet. Op bevel van de seculieren wordt het Observatorium gesloten en worden steeds meer kloosterlingen voor een onbekende taak opgeroepen. Als zijn leermeester Orolo verbannen wordt omdat hij de regels overtreden heeft, begint hij samen met enkele vrienden uit te zoeken wat er aan de hand is. Langzamerhand blijkt dat Arbre bezoek van buiten krijgt. Deze ontdekking zal hem op een zwerftocht door de seculiere wereld voeren.

Anathem is geen gemakkelijk boek om aan te raden, omdat het veel zwaarder klinkt dan het is. Wat veel mensen afschrikt is dat een enorm deel van het verhaal bestaat uit wetenschappelijke uitleg in dialogen. En deze uitleg is nodig om het verhaal te begrijpen. Waar Stephenson meestal aangenaam alle kanten opgaat is dit boek juist erg compact geschreven. Gelukkig is Stephensons sterke kant dat hij heel sterk is in het schrijven van dialogen die op leuke en begrijpelijke wijze ingewikkelde concepten duidelijk maken. Ook de aparte woorden, op Arbre gangbaar, worden met een woordenlijst verklaard. De lezer die enig zelfvertrouwen heeft zal dus verrast worden in het gemak waarmee hij door het boek heengaat. Volgens sommige critici waren deze passages juist leuker dan het moment dat er sprake was van actie.

Dit laatste wil ik niet zeggen. Het idee is niet het meest originele, maar heel goed gedaan. De karakters doen hun werk, maar zijn niet de meest uitgewerkte. Dit komt ook waarschijnlijk omdat alles vanuit het perspectief van Erasmas plaatsvind en de meeste karakters vaak afwezig zijn. Erasmas zelf is in zijn onzekerheid en vele vragen interessant. Diegene die tijdens het lezen een deus ex machina lijken te bespeuren moet niet stoppen. Daar zit juist een surprise in.

En na lezing van Anathem weet ik hoe je een intercontinentale raket kan gebruiken om één astronaut in een ruimtepak te lanceren (als je knettergek en wanhopig tegelijk bent) en betreur ik dat wij een mobieltje geen jeejah noemen. Wat ik niet betreur is dat ik het gelezen heb.